Kim luồn là một cái cửa mở vào mạch máu, và nó ở lại nhiều ngày. Chính vì tiện mà nó cũng là chỗ dễ sinh chuyện nhất trong cả đường truyền — và phần lớn dấu thì người bệnh nhận ra trước nhân viên.
Kim luồn là gì và vì sao nó ở lại nhiều ngày
- Là một ống nhựa mềm nằm trong mạch máu
- Để không phải chọc kim lại mỗi lần tiêm hay truyền
- Nó ở lại vì người bệnh cần nhiều lần trong ngày hoặc nhiều ngày liền
- Và mỗi lần chọc lại là thêm một lần đau và thêm một rủi ro
- Mục thứ hai là lý do nó tồn tại
Mục cuối là cái được của nó, và nó là một đổi chác rất rõ ràng.
Được gì khi có kim luồn
- Không phải chọc lại mỗi lần dùng thuốc
- Dùng được ngay trong tình huống cần nhanh
- Đỡ đau hơn hẳn so với chọc nhiều lần
- Và giữ được mạch máu khỏi bị chọc nhiều chỗ
- Mục thứ hai là lợi ích quan trọng nhất về y tế
Mục cuối là lợi ích lâu dài, và nó đáng kể với người phải nằm nhiều ngày.
Đổi lấy gì
- Một cửa mở vào mạch máu, tồn tại suốt thời gian đó
- Nên nguy cơ nhiễm trùng cộng theo số ngày
- Có thể tuột, có thể nghẽn, có thể làm thuốc chảy ra ngoài mạch
- Và vùng đó phải được giữ khô và giữ băng
- Mục thứ hai là cách tính đúng
Mục cuối là phần việc hằng ngày, và nó là lý do bài này cần thiết.
Dấu nào cho biết thuốc chảy ra ngoài mạch
- Vùng quanh kim sưng lên, căng, mát hơn xung quanh
- Đau hoặc rát tăng khi đang truyền
- Và dòng chảy chậm lại
- Thấy nhóm này thì gọi ngay
- Với một số loại thuốc thì đây là chuyện phải xử lý sớm
Mục cuối là lý do đừng chờ tới hết chai, và nhóm này người bệnh cảm nhận trước nhất.
Dấu nào cho biết viêm tại chỗ
- Đỏ lan theo đường mạch, nóng, đau khi ấn
- Sờ thấy cứng như một sợi dây dưới da
- Và có thể kèm sốt
- Nhóm này thường xuất hiện sau vài ngày
- Không phải ngay hôm đặt kim
Hai mục cuối là lý do nó hay bị bỏ qua, vì lúc đó việc đặt kim đã trôi qua trong đầu.
Về việc giữ khô và giữ băng
- Giữ vùng băng khô, tránh nước khi rửa tay hay tắm
- Hỏi cách che khi tắm, đừng tự bọc theo cảm giác
- Băng bong hoặc ướt thì gọi người thay, đừng tự dán lại
- Và đừng tự rút băng lên xem bên dưới
- Mục thứ ba là việc phải làm
Mục cuối là chỗ hay làm nhất mà nên bỏ, vì mỗi lần mở băng là một lần thêm rủi ro.
Về tư thế tay và việc đi lại
- Đừng gập mạnh vùng có kim luồn, nhất là khi đang truyền
- Đừng đè lên tay đó khi nằm
- Đừng xách nặng bằng tay đó
- Đi lại được nhưng giữ dây khỏi bị kéo căng hoặc mắc vào đồ
- Mục đầu là lý do dòng chảy hay chậm lại
Mục cuối là phần thực tế nhất, và dây bị kéo là nguyên nhân tuột hay gặp.
Có được tự tháo kim luồn khi thấy khó chịu không
- Không
- Đừng tự tháo, đừng tự rút băng ra xem
- Đừng tự bơm gì vào
- Và đừng tự nối lại dây nếu nó tuột
- Gọi người phụ trách — tháo và đặt lại đều là việc của họ
Mục cuối là ranh giới, và nó không có ngoại lệ nào.
Về khi nào kim luồn phải đổi
- Khi có dấu viêm hoặc dấu thuốc ra ngoài mạch
- Khi nghẽn không chảy được
- Khi tuột hoặc băng không còn giữ được
- Hoặc theo mốc thời gian do nơi điều trị đặt
- Mục cuối là mốc định kỳ, và nó có lý do riêng
Mục cuối đáng biết vì việc đổi định kỳ không có nghĩa là đã có chuyện gì.
Về khi về nhà mà vẫn còn kim luồn
- Hỏi rõ được tắm thế nào, và che vùng đó bằng gì
- Hỏi dấu nào phải gọi và gọi số nào, kể cả ban đêm
- Hỏi bao lâu thì quay lại để đổi hoặc tháo
- Và hỏi làm gì nếu nó tuột ở nhà
- Mục cuối là câu ít ai hỏi mà rất cần
Bốn câu đó nên xin ghi ra giấy, vì chúng dùng suốt những ngày ở nhà.
Về người nhà cần biết gì
- Biết vùng nào có kim luồn và đừng đè hay kéo vào đó
- Biết ba nhóm dấu: sưng căng, đỏ lan, và tuột
- Biết gọi ai và số mấy
- Và biết không tự tháo, không tự dán lại băng
- Mục thứ hai là phần quan trọng nhất
Mục cuối là luật, và nó phải nói bằng câu rõ chứ đừng cho là ai cũng biết.
Ai được làm việc này
- Đặt, đổi và tháo kim luồn: người được huấn luyện
- Thay băng và xử lý khi tuột: cũng của họ
- Giữ khô, giữ tư thế, và để ý dấu: chính mình và người nhà
- Gọi khi thấy dấu: cũng của mình, và đó là phần đáng nhất
- Mục thứ ba là phần của mình mỗi ngày
Mục cuối là lý do bài này viết cho người bệnh, vì họ thấy dấu trước nhất.
Dấu hiệu phải gọi ngay
- Vùng quanh kim sưng lên, căng, hoặc mát hơn xung quanh
- Đau hoặc rát tăng lên khi đang truyền
- Đỏ lan theo đường mạch, nóng, hoặc sờ thấy cứng như sợi dây
- Sốt, hoặc rét run
- Kim tuột, chảy máu ở chỗ kim, hoặc băng ướt sũng
Cả năm nhóm đều gọi ngay, và không nhóm nào cần mình phải chắc trước khi gọi.
Được gì và đổi lấy gì
- Được: không phải chọc lại mỗi lần dùng thuốc, và dùng được ngay khi cần nhanh
- Được: đỡ đau hơn hẳn, và giữ được mạch máu khỏi bị chọc nhiều chỗ
- Đổi lấy: một cửa mở vào mạch máu suốt nhiều ngày, nên nguy cơ nhiễm trùng cộng theo ngày
- Đổi lấy: phải giữ khô, giữ tư thế, và để ý năm nhóm dấu mỗi ngày
- Đổi lấy: không tự tháo, không tự dán băng, không tự nối dây — mọi thao tác là của người phụ trách
Phần theo dấu là phần mình làm tốt nhất trong cả bảng này, vì mình ở cạnh vùng đó hai mươi bốn giờ một ngày còn nhân viên thì vài phút.
Câu hỏi thường gặp
Kim luồn là gì và vì sao nó ở lại nhiều ngày?
Là một ống nhựa mềm nằm trong mạch máu, để không phải chọc kim lại mỗi lần tiêm hay truyền. Nó ở lại vì người bệnh cần nhiều lần trong ngày hoặc nhiều ngày liền, và mỗi lần chọc lại là thêm một lần đau và thêm một rủi ro.
Dấu nào cho biết thuốc chảy ra ngoài mạch?
Vùng quanh kim sưng lên, căng, mát hơn xung quanh, đau hoặc rát tăng khi đang truyền, và dòng chảy chậm lại. Thấy nhóm này thì gọi ngay — với một số loại thuốc thì đây là chuyện phải xử lý sớm.
Dấu nào cho biết viêm tại chỗ?
Đỏ lan theo đường mạch, nóng, đau khi ấn, sờ thấy cứng như một sợi dây dưới da, và có thể kèm sốt. Nhóm này thường xuất hiện sau vài ngày, không phải ngay hôm đặt kim.
Có được tự tháo kim luồn khi thấy khó chịu không?
Không. Đừng tự tháo, đừng tự rút băng ra xem, đừng tự bơm gì vào, và đừng tự nối lại dây nếu nó tuột. Gọi người phụ trách — tháo và đặt lại đều là việc của họ.