Thuốc bôi được coi là nhẹ nhất trong mọi đường, vì nó ở bên ngoài. Nhưng da không phải một bức tường kín — và có ba việc rất thường làm ở nhà khiến phần vào máu tăng lên nhiều lần.
Thuốc bôi có vào máu không
- Có, một phần
- Da giữ lại phần lớn nhưng không giữ hết
- Với phần lớn thuốc bôi thì phần vào máu nhỏ tới mức không đáng kể
- Nhưng nó tăng lên khi bôi diện rộng, bôi vùng da mỏng, hoặc băng kín sau khi bôi
- Mục cuối là ba việc rất thường làm ở nhà
Mục thứ ba là điều cần nói để không gây lo quá mức, và nó đúng với phần lớn trường hợp.
Về việc đây là đường tại chỗ
- Mục tiêu của thuốc bôi là tác dụng ngay tại vùng da đó
- Nên nó giống đường hít: tới thẳng đích, liều nhỏ hơn hẳn đường uống
- Và phần vào toàn thân là phần phụ, không phải phần cần
- Đó là lợi thế của mọi đường tại chỗ
- Mục thứ hai là điểm giống nhau đáng nhớ
Mục cuối là lý do nhóm bệnh da dùng đường này thay vì đường uống.
Vùng da nào hấp thu nhiều hơn
- Vùng da mỏng hấp thu nhiều hơn vùng da dày
- Và da đang bị tổn thương hấp thu nhiều hơn da lành
- Nên cùng một lượng thuốc bôi ở hai chỗ khác nhau
- Cho hai kết quả khác nhau
- Mục thứ hai là điều rất ít ai nghĩ tới
Mục cuối là chỗ trái ngược quan trọng: vùng cần bôi nhất lại là vùng hấp thu nhiều nhất.
Về diện tích bôi
- Bôi một chỗ nhỏ và bôi cả một vùng lớn là hai chuyện khác nhau
- Vì phần vào máu tỉ lệ với diện tích
- Nên lời dặn về diện tích cũng là một phần của liều
- Hỏi rõ được bôi tới đâu, đừng tự mở rộng ra vùng lân cận
- Mục thứ ba là cách nói đúng
Mục cuối là việc phải làm, và tự mở rộng là cách tự tăng liều mà không hay biết.
Được gì từ đường bôi
- Thuốc tới thẳng vùng cần, nên liều nhỏ hơn hẳn đường uống
- Phần vào toàn thân ít nên tác dụng ngoài ý muốn cũng ít
- Tự làm được ở nhà, không cần ai, không cần kim
- Và ngừng được ngay bằng cách rửa đi, nếu là dạng bôi
- Mục cuối là điều không có ở đường tiêm
Mục cuối là lợi thế lớn mà ít ai nghĩ tới, và nó là phần đối lập với đường tiêm.
Đổi lấy gì
- Phần vào máu thay đổi theo vùng da, theo diện tích, và theo việc có băng kín
- Nên liều thật khó đoán hơn đường uống
- Có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tại chỗ
- Và tác dụng tới chậm hơn đường uống với phần toàn thân
- Mục thứ hai là điểm đáng nhớ
Mục đầu là ba biến số, và cả ba đều nằm trong tay người dùng.
Bôi dày hơn thì tác dụng mạnh hơn không
- Không
- Da chỉ hấp thu được một lượng nhất định
- Phần dày thêm nằm lại trên bề mặt
- Nên bôi dày chỉ tốn thuốc và làm dính bẩn
- Không làm tác dụng mạnh hơn
Mục thứ ba là cơ chế, và đây là chỗ hiểu sai phổ biến nhất về thuốc bôi.
Vì sao băng kín sau khi bôi lại quan trọng
- Vì băng kín giữ ẩm và giữ nhiệt
- Làm da hấp thu nhiều hơn hẳn
- Đó là kỹ thuật được dùng có mục đích trong một số trường hợp
- Nhưng nếu tự làm mà không được dặn thì nó là cách tự tăng liều
- Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài
Mục thứ ba là điều cần nói để công bằng, vì đôi khi nó đúng là chỉ định.
Về hai việc làm vô tình thành băng kín
- Bôi rồi mặc quần áo bó chặt lên ngay
- Bôi vùng kẽ da, nơi hai mặt da áp vào nhau
- Và với trẻ thì bôi rồi quấn tã lên ngay
- Ba việc đó làm tăng hấp thu mà không ai gọi là băng kín
- Mục thứ ba là chỗ quan trọng nhất với trẻ
Mục cuối là điều đáng biết, và nó có bài riêng ở phần sau của lô này.
Về rửa tay sau khi bôi
- Rửa tay sau khi bôi, trừ khi chính bàn tay là vùng cần bôi
- Vì thuốc trên tay sẽ đi tới mắt, tới miệng, tới người khác
- Nhất là khi bôi cho trẻ hoặc cho người khác
- Và đừng dùng chung tuýp thuốc bôi giữa hai người
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là chuyện ít ai nghĩ tới, và nó là đường lây trong nhà.
Ai được làm việc này
- Việc chọn thuốc, diện tích và thời gian bôi: người kê
- Việc bôi đúng vùng, đúng lượng, đúng số lần: chính mình
- Việc quyết có băng kín hay không: người kê, không phải mình
- Việc nhận ra kích ứng tại chỗ: chính mình
- Mục thứ ba là ranh giới quan trọng nhất
Mục thứ hai là phần đổi được nhiều nhất, và nó gồm cả chuyện không tự mở rộng vùng.
Về câu nên hỏi
- "Bôi tới đâu là đủ, và có được bôi rộng hơn không?"
- "Bôi mỏng hay dày, và bao nhiêu lần một ngày?"
- "Có được băng kín hoặc mặc đồ bó lên không?"
- "Bôi bao nhiêu ngày thì dừng?"
- "Vùng da mặt hoặc kẽ da có bôi được không?"
Câu thứ ba là câu ít ai hỏi nhất mà đổi liều nhiều nhất, và câu cuối là câu về vùng da mỏng.
Dấu hiệu phải gọi hỏi ngay
- Vùng bôi đỏ nhiều hơn, rát, hoặc phồng lên sau khi bôi
- Mẩn lan ra ngoài vùng bôi
- Da vùng bôi mỏng đi, đổi màu, hoặc nổi mạch sau một thời gian dùng
- Dấu toàn thân mới xuất hiện khi đang bôi diện rộng
- Khó thở, sưng môi hoặc mặt — đi ngay
Mục thứ ba là dấu của việc dùng lâu ở vùng da mỏng, và nó cần được xem chứ đừng bôi tiếp.
Được gì và đổi lấy gì
- Được: thuốc tới thẳng vùng cần, liều nhỏ hơn hẳn, phần toàn thân ít
- Được: tự làm ở nhà, và ngừng được ngay bằng cách rửa đi
- Đổi lấy: phần vào máu thay đổi theo vùng da, theo diện tích và theo việc có băng kín
- Đổi lấy: ba biến số đó nằm trong tay mình, nên liều thật do mình giữ
- Đổi lấy: bôi dày không mạnh hơn — nên cảm giác "bôi thêm cho chắc" chỉ tốn thuốc
Dòng đổi lấy thứ hai là chỗ đường bôi khác đường uống: ở đường uống thì liều là con số người kê giữ, còn ở đây một phần của nó nằm trong cách mình bôi.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc bôi có vào máu không?
Có, một phần. Da giữ lại phần lớn nhưng không giữ hết. Với phần lớn thuốc bôi thì phần vào máu nhỏ tới mức không đáng kể — nhưng nó tăng lên khi bôi diện rộng, bôi vùng da mỏng, hoặc băng kín sau khi bôi.
Bôi dày hơn thì tác dụng mạnh hơn không?
Không. Da chỉ hấp thu được một lượng nhất định, phần dày thêm nằm lại trên bề mặt. Nên bôi dày chỉ tốn thuốc và làm dính bẩn, không làm tác dụng mạnh hơn.
Vì sao băng kín sau khi bôi lại quan trọng?
Vì băng kín giữ ẩm và giữ nhiệt, làm da hấp thu nhiều hơn hẳn. Đó là kỹ thuật được dùng có mục đích trong một số trường hợp — nhưng nếu tự làm mà không được dặn thì nó là cách tự tăng liều.
Vùng da nào hấp thu nhiều hơn?
Vùng da mỏng hấp thu nhiều hơn vùng da dày, và da đang bị tổn thương hấp thu nhiều hơn da lành. Nên cùng một lượng thuốc bôi ở hai chỗ khác nhau cho hai kết quả khác nhau.